Hoe ‘elders’ dichtbij kan komen volgens onderzoeker Babette Porcelijn

Babette Porcelijn is onderzoeker en schrijver van De verborgen impact en Het Happy 2050 Scenario. Met haar boeken en ook de tool My Hidden Impact maakt ze de effecten van onze consumptie en economische keuzes voelbaar, juist daar waar die buiten beeld blijven: elders in de wereld. Deze week kwam ze naar Breda voor de Brabantse Spotlightsessie Brede Welvaart, hoe maken we Elders dichtbij?

Brede welvaart gaat vaak over wat we hier en nu ervaren: wonen, werken, gezondheid, leefbaarheid. Soms kijken we vooruit, naar later. Maar de derde component – elders – blijft opvallend vaak buiten beeld. En juist daar ligt een groot deel van de impact van ons dagelijks leven, weet Porcelijn.

“Hoe rijker een land, hoe groter die impact elders. Nederland hoort daarbij,” zegt Porcelijn. “Gemiddeld leven we alsof we 3,6 aardes tot onze beschikking hebben. We horen daarmee tot de top tien van de landen die de meeste aardes nodig hebben.” Ter vergelijking, China, vele malen groter en met meer dan een miljard inwoners heeft 2,5^e aarde nodig.

Die extra ‘aarde’ halen we voornamelijk uit andere landen: via grondstoffen, landbouw, energie en arbeid. En veel van de impact die we daar hebben, zien we niet terug in onze statistieken. Productie is uitbesteed aan andere landen, waardoor vervuiling, ontbossing en uitputting buiten beeld blijven. “Als we alleen sturen op CO₂-uitstoot in Nederland, missen we meer dan tachtig procent van onze werkelijke impact,” zegt Porcelijn.

Die schade raakt niet alleen ecosystemen, maar ook mensen. In veel landen in het mondiale zuiden worden natuurlijke hulpbronnen onttrokken zonder eerlijke beloning. “Onze welvaart hier is gebouwd op iets anders stukmaken,” zegt Porcelijn die haar analyses baseert op internationale datasets van onder andere de Verenigde Naties, het Internationaal Monetair Fonds en the World Inequality Database.

Elders dichtbij

Porcelijn onderzocht wat de grootste impactbronnen zijn in het leven van een gemiddelde Nederlander. Bovenaan staan spullen – met elektronica als grote boosdoener – gevolgd door auto’s, woningen en vleesconsumptie. Om te weten waar je zelf vooral een positief verschil kunt maken elders op de wereld, ontwikkelde ze de My Hidden Impact meter. Door je eigen woonsituatie, voeding, en consumptiegedrag in te vullen, zie je duidelijk waar je de meeste impact maakt en dus ook waar je verschil kunt maken, is het idee.

Elders brengt innovatie in stedelijk beleid

Ook in het stedelijk beleid van Breda zou de component Elders volgens Porcelijn een noodzakelijke component moeten zijn. Steden zijn plekken waar consumptie, innovatie en beleid samenkomen. Wat inwoners kopen, hoe gebouwen worden ontworpen, hoe mobiliteit is ingericht – het heeft allemaal effect elders op de wereld, legt ze uit: “Je moet weten wat je impact elders is om goed te kunnen sturen.” Door ‘elders’ mee te nemen, ontstaat ruimte voor andere keuzes, eerlijke ketens en ontwerpen die niet alleen lokaal, maar wereldwijd beter uitpakken. “Dat is geen beperking, maar een uitnodiging tot innovatie,” aldus Porcelijn.

Het gesprek over ‘elders’ voelt al snel abstract of overweldigend, beaamt Porcelijn. Onze reacties erop variëren van de kop in het zand steken, tot lethargie en depressie, tot actie, weet ze. We denken vaak dat wat we doen een druppel op een gloeiende plaat is, maar dat ontkracht Porcelijn stellig: “Wij maken met weinig mensen heel veel impact, dus we kunnen ook met weinig mensen veel verschil maken. Focus niet op wat er misgaat, maar vooral op waar we wél naartoe willen.”