Radicaal lectoraat maakt met ULLB verschil in de stad

Hoe werk je als onderwijs- en onderzoeksinstelling écht samen met bewoners, zonder opnieuw in oude, top-down patronen te vervallen? Binnen Urban Living Lab Breda (ULLB) trekt Jörn Fricke, lector Leisure in a social context bij Buas, een grens: “Als bewoners geen integrale rol krijgen in een project, dan mag je onze bewoner-contacten ook niet gebruiken.”

Building Sustainable Communities (BSC), zo heet het programma in de Regio Deal West‑Brabant dat ervoor moet zorgen dat de mensen zelf, wij allemaal, profiteren van de brede welvaart. Vanuit Urban Living Lab Breda neemt BUas-lector Jörn Fricke hieraan deel. Niet alleen bedrijven en kennisinstellingen werken samen in het BSC-programma, ook bewoners doen mee, zo wil de Regiodeal. Daarvoor zijn sterke gemeenschappen nodig, bewonerscollectieven en vertrouwen staat in het BSC-programma.

Om maar meteen in huis te vallen; Fricke is kritisch op zijn eigen sector. In veel wijkprojecten ging het lange tijd mis. “Als we eerlijk zijn, is de onderzoeksector lange tijd een cultuur geweest waarin niet de bewoners, maar studenten en onderzoekers centraal stonden. Bewoners werden te vaak benaderd als onderzoeksobject en succes werd vooral afgemeten aan scripties en studiepunten, niet aan wat bewoners eraan hadden.” Het leidde tot wantrouwen en terughoudendheid richting de kennisinstellingen. “Dat vertrouwen is niet zomaar terug. Dat moet je langzaam en zorgvuldig opbouwen.”

Nog altijd gaan toetsingscriteria binnen de onderzoekswereld nauwelijks over welzijn of brede welvaart, ziet Fricke. “Terwijl dát precies is waar je voor werkt als je met communities bezig bent. ” Daar ligt een rol voor de onderzoeker, vindt Fricke. “Het eindproduct zou niet alleen een scriptie moeten zijn, maar ook iets wat waardevol is voor de mensen met wie je samenwerkt. Het zou bijvoorbeeld helpen wanneer teruggaan naar bewoners een vast criterium wordt van elk project.”

Echt kiezen voor bewoners

In het BSC programma en zijn andere onderzoeksprojecten trekt Fricke een duidelijke grens. “Als een project niet vanuit bewoners zelf komt, dan doen we het niet. En als bewoners in het onderzoeksproject geen integrale rol krijgen, dan mag je onze bewoner-contacten ook niet gebruiken. Dat is best radicaal.”

Volgens Fricke vraagt deze benadering om mensen met een bepaald dna. Respect, empathie en het vermogen om echt te luisteren zijn essentieel, net als beseffen dat vertrouwen kwetsbaar is. “Je moet echt goed kiezen wie dat doet. Je kunt dat niet met een workshop aanleren.”

Deze community-functie is volgens Jorn hard nodig. “We hebben te maken met populisme en met een groeiende kloof tussen systeem en leefwereld. Juist de afstand tussen de mensen en het systeem is voedingsbodem voor wantrouwen en populisme. “De systeemwereld heeft hier helaas niet zo’n goede oplossing voor,” zegt Fricke. “Op papier kun je veel bedenken, maar je moet ook naar de gevoelens van mensen kunnen luisteren en die serieus nemen. Dat is niet rational. Dat zijn buikgevoelens. Dat kan het systeem niet, want het systeem is kil.”

Voor een vertaling en verbinding tussen de twee werelden zijn volgens Fricke mensen nodig die zowel de systeemwereld snappen als de leefwereld. Mensen die de communicatie naar beide zijden openhouden en met feeling naar de mensen toe gaan, met empathie en begrip. 

Het ULLB kan deze schakel tussen systeem- en leefwereld zijn, ziet Fricke. “Het ULLB heeft mensen die op de brug staan en in het spanningsveld de uitdaging aangaan om de verbinding te maken. Het systeem zal niet verdwijnen. Maar wij kunnen wel op de brug gaan staan en vertrouwen bouwen. Dat is onze rol.” Het is ook spannend, geeft hij toe, want “ook bij het ULLB komen verschillende organisaties met hun eigen systemen samen.”

Vertragen is spannend en brengt verschil

Een ander spanningsveld is de snelheid. De abcd-aanpak, een bottom-up methode die uitgaat van de bestaande energie en kracht in de wijken, vraagt tijd en flexibiliteit. “De doelen die we willen halen gaan niet met een garantie dat het over twee maanden af is. Dat is een probleem. Het systeem wil prestaties zien, want het systeem biedt de resources. Toch ziet Fricke verschil, er is beweging in de wijken. In de Heuvel ontspringen nieuwe wijk-activiteiten tussen mensen die elkaar ontmoetten bij een maandelijkse Soepje dat wij organiseren. In Hoge Vucht hebben professionals en bewoners samen, met ondersteuning van studenten een samenwerkplaats opgericht. Daar beginnen de mensen eigenaarschap te nemen voor de verbetering van hun buurt.” Het zijn kwetsbare plantjes, geeft Fricke toe, maar wel “plantjes die kunnen groeien.”

Over de Regio Deal West-Brabant

Tot eind 2028 investeert het Rijk vijftien miljoen euro in de Regio Deal West‑Brabant om de brede welvaart te versterken. Gezondheid, welzijn en innovatievermogen zijn daarin benoemd als de belangrijkste uitdagingen voor de regio. De regio-partners, waaronder zestien gemeenten, onderwijsinstellingen Curio, BUas, Avans en de HAS en ook partijen als REWIN en VNO-NCW Brabant-Zeeland vullen de financiële impuls aan met een eigen bijdrage.