Urban Living Lab Breda helpt Breda bij wijkontwikkeling en verduurzaming
Dit artikel verscheen op Stadszaken.nl
Woningisolatie, gebiedsontwikkeling en zorgtechnologie: het Urban Living Lab Breda hielp de gemeente Breda de afgelopen vier jaar bij meerdere opgaven in de wijk. De samenwerking met bewoners, onderwijs en onderzoek is daarom verlengd. De komende vier jaar ligt de nadruk op duurzamere en beter geïntegreerde samenwerking met marktpartijen.
‘Het Urban Living Lab Breda laat zien hoe sterk we zijn als we onderwijs, ondernemers, overheid én inwoners samenbrengen’, zegt wethouder Arjen van Drunen. ‘Studenten werken aan vraagstukken, inwoners denken mee, en zo bouwen we samen aan een gezond, veilig en toekomstbestendig Breda.’
Toch begon dit allemaal met een “rebellenclubje”, zegt oprichter Raymond Sparreboom over het ontstaan van Urban Living Lab Breda (ULLB) vanuit Avans Hogeschool. ‘We zijn met vier collega’s iets gestart waar in die tijd binnen de hogeschool niemand om gevraagd had, wat geen onderdeel van onze rol of takenpakket was en waar bijna niemand veel vertrouwen in had.’
Inmiddels is het een samenwerking van gemeente Breda met de scholen Avans, BUas, Curio, De Rooi Pannen en de Nederlandse Defensie Academie.
Het lab heeft daarmee een stevige positie in de stad gekregen. Volgens Sparreboom namen afgelopen semester circa 1.000 studenten deel aan 36 projecten, met betrokkenheid van 1.800 inwoners, 57 bedrijven, 37 maatschappelijke organisaties en 85 onderzoekers.
De aanleiding: kennis uit onderwijs en onderzoek kwam te weinig in de stad terecht, vertelt Sparreboom. ‘Tegelijk bleef kennis uit wijken en buurten onderbenut. Vanuit het lab organiseerden we daarom wijklabs: vaste of tijdelijke plekken waar inwoners, studenten, onderzoekers en gemeente samen optrekken. Inmiddels zijn er zes wijklabs en twee proeftuinen.’
Woningisolatie
ULLB werkt in de buurten aan fysieke en sociale projecten, zoals kookinitiatieven en ondernemersnetwerken. Impact op de fysieke omgeving is terug te vinden bij het project in Zandberg-Oost. Daar kwam de vraag niet vanuit de gemeente, maar vanuit de wijkraad. Bewoners wilden hun woningen verduurzamen, juist omdat een warmtenet voor hun wijk geen eenvoudige oplossing zou zijn.
‘Samen met bewoners stelden we een wijkenergieplan op, gevolgd door een concreet project: het na-isoleren van beganegrondvloeren in drie jaren-30-woningen met biobased materialen.’ Dit bood inzicht in wooncomfort, binnenklimaat en vocht. ‘De studenten lagen zelf onder de vloeren om het materiaal te installeren.’
Sparreboom benadrukt dat de grootste winst niet direct technisch, maar organisatorisch was. ‘Iedereen wil duurzame energie en iedereen wil meewerken aan betaalbare energie. Maar al die partijen spreken allemaal een andere taal.’ Volgens hem kostte het ongeveer een jaar om vertrouwen op te bouwen en tot een gedeeld plan te komen.
De gemeente Breda leert via het lab hoe bewonersinitiatieven rond verduurzaming beter kunnen worden ondersteund. Tegelijk laat het project ook zien waar de volgende stap ligt. ‘De eerste drie woningen in Zandberg-Oost zijn koopwoningen van bewoners die zelf kunnen investeren. Verdere verduurzaming van de wijk vraagt ook om betrokkenheid van corporaties en extra geld.’
Gebiedsontwikkeling ‘t Zoet
Een ander project is de gebiedsontwikkeling ’t Zoet, waar ULLB betrokken is vanuit stedelijke placemaking. Studenten, vooral van hogeschool BUas, dachten en denken nog steeds mee over de functionele inrichting van het gebied en over de combinatie van wonen, werken, recreëren en een zorgzame wijk.
Daarbij gaat het volgens Sparreboom nadrukkelijk ook om inclusie. ‘De vraag is hoe een wijk zo kan worden ingericht dat verschillende groepen er goed samenleven en elkaar kunnen ondersteunen. Studenten kijken naar de woningopgave, maar ook naar voorzieningen en publieke ruimte, zoals ontmoetingsplekken.’
ULLB was in ’t Zoet al actief sinds de idee-vorming. Nu de gemeente begint aan de eerste projectontwikkelingen, begint ook de fase waarbij marktpartijen aan tafel komen. ‘Het plan is dat studenten aangesloten blijven, bijdragen aan de kennisopbouw en samenwerken met projectontwikkelaars.’
Een ander project is het Zelfbewuste Huis, dat binnen het programma Bredata wordt ontwikkeld in een modelwoning in de wijk IJpelaar. Daar onderzoekt ULLB met inwoners en gemeente hoe data en AI kunnen bijdragen aan gezond en veilig thuis wonen, onder meer voor mensen met beginnende dementie.
‘We zijn bijvoorbeeld bezig met een slimme geurverspreider, die helpt bij het oproepen van herinneringen, en met een slimme puzzel die herinneringen activeert en tegelijk uitnodigt tot beweging’, zegt Sparreboom. ‘De vraag rond inzet van data en AI in alledaagse toepassingen is echter niet zozeer wat technologisch mogelijk is, maar vooral ook: wil je dit als samenleving en wat vinden inwoners wenselijk?’
Duurzame samenwerking
De verlenging met vier jaar moet ervoor zorgen dat ULLB minder afhankelijk wordt van losse trajecten en vrijblijvende studentdeelname. Sparreboom wil vooral toe naar langdurige samenwerking waarin projecten kunnen doorlopen, verdiepen en uiteindelijk in de praktijk terechtkomen, in plaats van te blijven hangen in losse pilots en prototypen. Dat vraagt om sterkere inbedding in curricula en om duurzamere samenwerking met marktpartijen.
In de volgende fase is er meer aandacht voor opschaling en samenwerking buiten Breda. Volgens Sparreboom wordt gewerkt aan vergelijkbare living labs in Tilburg en Den Bosch, elk met een eigen focus. Tilburg zal zich meer richten op de gebouwde omgeving en Den Bosch op data en ai. De bedoeling is dat die drie elkaar gaan versterken.
Bron: Team Stadszaken.nl
