Transdisciplinair leren; 36 studenten, acht opleidingen

Over veiligheid, verlichting en sfeer moest het gaan, bleek uit de gesprekken met bewoners en ondernemers die studenten van het semester ervoor hadden gevoerd. In de wekelijkse leergemeenschap gingen 36 studenten van acht opleidingen bij vier Bredase hbo en mbo-onderwijsinstellingen,, ermee aan de slag. Transdisciplinair leren in de wijken van Breda.

In mbo- en hbo-stad Breda is het een bekend patroon; studenten krijgen vanuit hun opleiding de opdracht om oplossingen te vinden voor de uitdagingen van de stad. Vaak cirkelen ze rondom thema’s die steeds opnieuw op tafel liggen, en komen ze op dezelfde plekken waar ze dan mensen spreken die opnieuw dezelfde vragen krijgen voorgeschoteld. Gevolg; de stad voelt zich overvraagd en studenten die met de beste bedoelingen met hun project aan de slag gaan, ervaren terughoudendheid en weerstand.

Het Urban Living Lab Breda doet dit anders. In verschillende wijklabs brengt het studenten van verschillende opleidingen bij elkaar die samen optrekken rondom een vraagstuk. Een afstuderende student kan bijvoorbeeld in kaart brengen welke uitdagingen er leven in de wijk, waarop studenten van andere opleidingen en onderwijsinstellingen aan de slag gaan met het onderwerp dat het meest urgent is, of waar de bewoners en wijkprofessionals de meeste behoefte aan hebben. Verschillende perspectieven, expertises en ervaringen komen samen, en het vraagstuk krijgt dus niet een antwoord met maar één opleidingsbril, maar de optelsom van verschillende opleidingen bij elkaar. Door het samenbrengen van studenten van zowel hbo- als mbo-opleidingen krijgen de vraagstukken bovendien niet alleen een onderzoekend antwoord, maar wordt er ook daadwerkelijk iets gedaan in de wijken.

Complexe wereld, transdisciplinair leren

Stadmaker van het ULLB Stefanie Vermeulen startte afgelopen september zo’n transdisciplinaire leergemeenschap in ULLB-wijklab Doornbos-Linie. Het semester ervoor legden ondernemers en bewoners rondom het Edisonplein het onderwerp verlichting op tafel. “In de wijk wordt flink gebouwd, er komen honderden mensen in de wijk wonen,” zegt Vermeulen. “Het plein zou een plek kunnen worden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Maar het is donker en mensen voelen zich niet veilig, bleek uit eerdere onderzoeken.” Aan de andere kant zou het plein meer sfeer kunnen gebruiken, gaven ondernemers en bewoners aan. “Welke rol zou verlichting daarbij kunnen spelen? Daar waren de mensen benieuwd naar.”

Vermeulen bracht afstudeerders en studentgroepen bij elkaar die ieder vanuit hun eigen opleiding een stukje van het antwoord konden geven. “Een student Built Environment deed onderzoek naar verlichting en veiligheid, studenten van Curio Social Work maakten kunstwerken met het thema “Je welkom voelen” en studenten van Buas Inclusive Placemaking organiseerden samen met studenten Maatschappelijke Zorg van Curio een lichtfeest.”

Complexe maatschappelijke vraagstukken vereisen samenwerking over opleidingen en instellingen heen met meerdere partners in de stad, zeggen ook Anne van Tuijl en Anita Korporaal van het lectoraat Transdisciplinair samenwerken in onderwijs bij Avans. Door onderzoekers, maatschappelijke partners, bewoners, docenten en studenten van verschillende disciplines in co-creatie samen te brengen, ontstaat nieuwe kennis en kan er een gemeenschappelijk doel worden bereikt, is ook daar de gedachte. Voorwaarde is dat er sprake is van gelijkwaardigheid en alle partijen eigenaarschap krijgen, stellen de twee onderzoekers die aangesloten zijn bij ULLB’s wijklab in de IJpelaar.

Elkaar nodig hebben

Terug naar de transdiscipliniare leergemeenschap in Wijklab Doornbos-Linie. Wekelijks kwamen de studenten bij elkaar in de Buurtsalon op het Edisonplein en gaven ze updates aan elkaar. Het was even wennen voor de studenten, zag Vermeulen: “Eerst zagen ze het nut niet in van het delen. De meeste studenten worden vanuit hun opleiding met een wat nauwe opdracht op pad gestuurd. Studenten willen hun punten halen, dus volgen ze vooral de eisen vanuit de opleiding.” Maar na een tijdje begonnen studenten elkaar op te zoeken. “Ze bleken elkaar nodig te hebben. Ze appten met elkaar, en begonnen samen te werken,” aldus Vermeulen.  

Ook Kareem Gazuani, docent Social Work bij Curio zag wat er gebeurde met zijn mbo-studenten: “Eerst zaten ze nog wat in hun schulp. Ze keken op tegen de hbo-studenten. Mbo’ers zijn praktisch, nemen een kortere weg, en beginnen meteen. Ze zijn doeners. Ze merkten dat ze daarmee minstens zo waardevol waren.”

Momenteel bouwt het ULLB verder aan de leergemeenschappen. Transdisciplinair leren in de praktijk brengen komt met veel uitdagingen. Hoe krijg je de studenten van de verschillende opleidingen tegelijkertijd bij elkaar? Vermeulen: “De roosters zijn binnen één onderwijsinstelling al enorm complex, laat staan wanneer verschillende onderwijsinstellingen rekening moeten houden met ons met hun roosters.” Ook worden er andere dingen gevraagd van docenten; “Studenten leren te midden van echte uitdagingen, met echte mensen, op echte plekken. Voor een docent die houdt van klassikaal lesgeven zal dat een grote stap zijn.”

Kijk hieronder de video waarin de leergemeenschap in Doornbos-Linie het lichtfeest Light Up Edisonplein organiseerde